Six Sigma: wat het is en hoe je het toepast
Six Sigma is een datagestuurde verbetermethode die variatie in een proces verkleint, zodat de uitkomst binnen de eisen van de klant blijft. Waar Lean stilstand weghaalt, haalt Six Sigma onvoorspelbaarheid weg. Je gebruikt het als een proces zich herhaalt, de uitkomst schommelt en niemand precies weet waarom.
Wil je het grotere geheel zien, lees dan Lean Six Sigma. Gaat het bij jou vooral om doorlooptijd en verspilling, bekijk dan Lean.
Waar de naam vandaan komt
De naam is statistisch: bij "six sigma" zitten er zes standaardafwijkingen tussen het procesgemiddelde en de dichtstbijzijnde specificatiegrens. Rekent men de gebruikelijke verschuiving van 1,5 sigma op lange termijn mee, dan komt dat neer op 3,4 defecten per miljoen kansen (DPMO). De methode is ontwikkeld bij Motorola in de jaren tachtig, breed bekend geworden door General Electric, en beschreven door ASQ en in ISO 13053.
Sigmaniveaus en DPMO
Wat 'six sigma' in cijfers betekent
Defecten per miljoen kansen (DPMO) per sigmaniveau, inclusief de gebruikelijke 1,5-sigma shift op lange termijn.
Veel handmatig werk zonder controle
Gemiddeld administratief proces
Goed ingericht, gecontroleerd proces
Sterk gestandaardiseerd, deels geautomatiseerd
Kritische processen, luchtvaart- en medische norm
De kernbegrippen
- CTQ (Critical to Quality) — de eis van de klant, omgezet in een meetbare grens. Zonder CTQ bestaat "defect" niet.
- Defect en defective — een defect is één afwijking, een defective is een eenheid met minstens één defect.
- DPMO — defecten per miljoen kansen; maakt processen van verschillende grootte vergelijkbaar.
- Variatie — spreiding rond het gemiddelde. Onderscheid speciale oorzaken (incidenten) van gewone oorzaken (het proces zelf).
- Procescapabiliteit (Cp, Cpk) — hoe goed de spreiding past binnen de eisen, en of het gemiddelde ook goed ligt.
- Meetsysteemanalyse (MSA) — de controle of je meting zelf betrouwbaar is. Sla je die over, dan analyseer je ruis.
Het ritme: DMAIC
Six Sigma verbetert bestaande processen via DMAIC. Voor het ontwerpen van een nieuw proces bestaat de variant DMADV (ook DFSS genoemd), waarbij Improve en Control worden vervangen door Design en Verify.
DMAIC: vijf fasen met een poortvraag per fase
Het ritme van Six Sigma. Je gaat pas door als de poortvraag met bewijs te beantwoorden is.
- D
Define
Definiëren
- Probleem in cijfers
- Scope en klantvraag (CTQ)
- Projectcharter
Poort: Weten we welk probleem we oplossen en wat het waard is?
- M
Measure
Meten
- Proces in kaart
- Meetsysteem betrouwbaar
- Nulmeting
Poort: Vertrouwen we de cijfers waarop we straks besluiten?
- A
Analyze
Analyseren
- Oorzaken zoeken
- Data toetsen
- Grondoorzaak onderbouwen
Poort: Is de oorzaak aangetoond in plaats van aangenomen?
- I
Improve
Verbeteren
- Oplossingen bedenken
- Klein testen
- Uitrollen
Poort: Beweegt de nulmeting aantoonbaar de goede kant op?
- C
Control
Beheersen
- Standaard vastleggen
- Monitoring inrichten
- Overdragen aan de lijn
Poort: Blijft de winst staan als het projectteam weg is?
Control voedt de volgende Define: nieuwe meting, nieuw probleem
De volledige uitleg per fase, met deliverables en poortvragen, staat op DMAIC.
Het statistische gereedschap
| Instrument | Waarvoor |
|---|---|
| Regelkaart (control chart) | onderscheiden of een afwijking een incident is of het proces zelf |
| Meetsysteemanalyse | controleren of je meting reproduceerbaar is |
| Pareto-analyse | de weinige oorzaken vinden achter de meeste fouten |
| Visgraatdiagram | oorzaken structureren voordat je gaat toetsen |
| Hypothesetoets | vaststellen of een verschil echt is of toeval |
| Regressie | de relatie tussen instelling en uitkomst kwantificeren |
| DOE (proefopzet) | meerdere factoren tegelijk efficiënt testen |
Je hoeft dit niet allemaal te beheersen om te beginnen. Een regelkaart en een pareto brengen je in de meeste organisaties al ver. Het toetsen of een verschil echt is, is precies dezelfde vraag als bij een A/B-test — daarvoor kun je onze significantiecalculator gebruiken.
Belts: welke rol doet wat
- Yellow belt — kent de taal, doet mee in een team. Enkele dagen.
- Green belt — leidt verbeterprojecten in het eigen werk. Meestal 5 tot 10 opleidingsdagen plus een echt project.
- Black belt — leidt complexe trajecten, beheerst de statistiek, coacht green belts.
- Master black belt / sponsor — opleiden, portfolio kiezen, blokkades wegnemen.
Certificering is niet centraal geregeld: er is geen enkele instantie die "de" titel uitgeeft en de kwaliteit verschilt sterk per aanbieder. Vraag naar het project achter het certificaat.
Wanneer Six Sigma niet past
- Te weinig volume. Zonder herhaling is er geen betrouwbare data en dus geen conclusie.
- Geen meting mogelijk. Als de uitkomst niet objectief vast te leggen is, wordt het een mening met grafieken.
- De oorzaak is al bekend. Verbeter dan direct, in plaats van drie maanden bewijzen wat iedereen weet.
- Snelheid is het echte probleem. Dan is Lean sneller en goedkoper.
- Creatief of eenmalig werk. Variatie is daar geen fout maar het punt.
Valkuilen
- Meten zonder deadline. Zet een einddatum op de Measure-fase.
- Alles naar 6σ willen brengen. De stap van 3σ naar 4σ levert het meest op; verder gaan is vaak niet rendabel.
- CTQ overslaan. Zonder klanteis kun je geen defect definiëren en geen resultaat aantonen.
- Control overslaan. Zonder monitoring en eigenaar in de lijn zakt de winst binnen een kwartaal terug.
Bronnen
Veelgestelde vragen over Six Sigma
Wat is Six Sigma?
Six Sigma is een datagestuurde verbetermethode die variatie in een proces verkleint, zodat de uitkomst binnen de eisen van de klant blijft. Waar Lean stilstand weghaalt, haalt Six Sigma onvoorspelbaarheid weg.
Waar komt de naam six sigma vandaan?
Uit de statistiek: bij six sigma zitten er zes standaardafwijkingen tussen het procesgemiddelde en de dichtstbijzijnde specificatiegrens. Met de gebruikelijke verschuiving van 1,5 sigma op lange termijn komt dat neer op 3,4 defecten per miljoen kansen.
Wat is DPMO?
Defects per million opportunities: het aantal defecten per miljoen kansen op een defect. Het maakt processen van verschillende grootte vergelijkbaar. 3 sigma is 66.807 DPMO, 4 sigma 6.210, 5 sigma 233 en 6 sigma 3,4.
Wat betekent CTQ?
Critical to Quality: de eis van de klant, omgezet in een meetbare grens. Zonder CTQ kun je geen defect definiëren en dus geen resultaat aantonen.
Wat is het verschil tussen DMAIC en DMADV?
DMAIC verbetert een bestaand proces: Define, Measure, Analyze, Improve, Control. DMADV ontwerpt een nieuw proces: Improve en Control worden vervangen door Design en Verify.
Welke belts bestaan er en wat doen ze?
Yellow belt doet mee in een verbeterteam, green belt leidt projecten binnen het eigen werk, black belt leidt complexe trajecten en beheerst de statistiek, master black belt leidt op en kiest het projectportfolio.
Is een Six Sigma-certificaat officieel erkend?
Er is geen centrale instantie die de titel uitgeeft; de kwaliteit verschilt sterk per aanbieder. ISO 13053 beschrijft de methode, maar certificeert geen personen. Vraag daarom altijd naar het project achter het certificaat.
Moet je altijd naar 6 sigma streven?
Nee. De stap van 3 naar 4 sigma is goedkoop en levert relatief het meest op; verder gaan is voor veel commerciële processen niet rendabel. Kies het niveau dat past bij de schade van één fout.
Wanneer past Six Sigma niet?
Bij te weinig volume, als objectief meten niet mogelijk is, als de oorzaak al bekend is, of als het echte probleem snelheid is. In dat laatste geval is Lean sneller en goedkoper.
Gerelateerde pagina's en artikelen
- Lean Six SigmaVerspilling én variatie aanpakken: wanneer welk spoor.
- LeanVijf principes, acht verspillingen en een eerste verbeterronde.
- DMAICVijf fasen met deliverables en een poortvraag per fase.
- KPI's kiezenVan strategie naar meetbare indicatoren per afdeling.
- A/B-test significantie calculatorBereken of je testresultaat betrouwbaar is.
Vragen of vrijblijvend sparren?
We denken graag met je mee — bel, mail of loop binnen in hartje Eindhoven.